Ballade fan de moart op Putten.
 

Ballade op de moord van Putten
 

Yn ’e lêste helte fan fjouwer en fjirtich. De tiid fan it ûnmeilydsumst gewelt. Doe spile yn ’e Feluwske bosken. It drama ôf dêr ’t dit liet fan fortelt.

In het laatste half jaar van vierenveertig. De tijd van meedogenloos geweld. Speelde zich in de Veluwse bossen. Het drama af dat in dit lied wordt verteld.

De hjerstblêdden dwurlen fan ’e tûken. As ider jier nei natûrlik bistel. Mar de parasjutisten saeiden as roeken. Yn ’e omkriten fan Arnhim del.

Herfstbladeren dwarrelden al in het rond. Zoals ieder jaar volgens de loop der natuur, Toen streken parachutisten als raven In de omgeving van Arnhem neer op de grond.

De Flying Devils fochten as de kweade. En mannich feint hat op ’e romt. Yn pinen dy ’t er net langer fornearde. De namme fan Adolf Hitler fordomd.

De Flying Devils vochten als van de duivel bezeten. Menig soldaat, op de hei met zijn lot al verzoend. Heeft daar, ondraaglijke pijnen verbijtend. De naam van Adolf Hitler verdoemd.

Dochs krigen hja net hwat hja bistribben. De fijân hold Arnhim yn ’e hân. Al lieten de krigele Tommy’s it libben. By kloften foar de frijdom fan Nederlân.

Toch slaagden hun pogingen niet. De vijand hield bij Arnhem verbeten stand. Al lieten tientallen Tommy’s het leven.Voor de bevrijding van Nederland.

En foar de frijdom fan Nederlân wekke. Ek de stider yn it illegael. Syn brekizer wraemde, syn kûgel rekke. Syn stengun spriek in kleare tael.

Ook de mannen, als burger illegaal nu soldaat. Stonden voor de vrijheid van ’t land paraat. Met breekijzer, stengun en geweer. Stelden zij zich tegen de vijand te weer.

Op ’e Feluwe biskeaten dy maten. Mei har mitrailleur in Poepewein. Hja rekken, bihalven sljochtwei soldaten. Ek in Dútsk ofsier fan ’e hegerein.

Op de Veluwe werd hun mitrailleurvuur gehoord. Waarmee een moffenwagen werd doorboord. Gewone Duitse soldaten raakten gewond. En een hoge officier lag dood op de grond.

Al gau roun dit nijs troch gea en stêdden. By it doarp fan Putten wie it bard. En doe ’t ginnerael Christiansen it hearde. Doe hat er by Donar en Hitler sward:

Toen snelde de mare door stad en land.   Bij het dorp Putten beten de moffen in ’t zand! En toen generaal Christiansen het hoorde, Heeft hij bij Donar en Hitler gezworen.

“En wurde nou myn ofsieren opromme. Troch dy flokbere illegaliteit. Dan mei myn wraek oer Putten komme. Dat it har heuge sil oant yn ivichheit”.

Mijn officieren zonder pardon liquideren?  Die vervloekte illegalen, hun zal ik mores leren. Mijn wraak zal Putten voor eeuwig doen beven. En moet in hun herinnering voort blijven leven.

Christiansen, mei Hitler yn ’e mande. Hy wie in Fries fan komôf en bloed. Mar hy die de namme fan Fryslân skande. En dat makket dit Fryske liet net goed.

Christiansen, die Hitlertrawant, Was een Fries van afkomst en bloed. Maar hij maakte die afkomst te schand’. Nimmer maakt deze Friese ballade dat goed.

De earste deis fan oktobermoanne. Yn it jier fjouwer en fjirtich fan ús Hear. Liet dy Poep syn netten om Putten spanne. En hie Christiansen syn moartplan klear.

Op de eerste dag van october. Anno Domini negentienveertig en vier. Had Christiansen zijn moordplan gereed. Hij omsingelde Putten, dat was wat de mof deed.

Wylst de doarpslju ré om nei tsjerke steane
Op dy fredige oktobersneintomoarn – Sjoch, in sleep Herman Göringdivels dy fleane. Mei har motoren op Putten oan.

Terwijl de dorpelingen gereed staan. Om op die octoberzondag ter kerke te gaan. Vliegen op hun zware motoren. De Hermann Göringduivels op Putten aan.

Hja driuwe foar de tsjerke doarren. De lytsen mei de greaten gear. Der is gjin ûntwyk en gjin forwarren. As yn it gebet ta Us Leaven Hear.

Voor de deuren van de kerk. Drijven ze de bewoners, klein en groot, saam. Geen uitweg is mooglijk, slechts hun verweer. Stijgt op in het gebed tot God, Onze Heer

En nei in nacht fol leed en pine. Fordreaun en skaet fan wiif en bern. Moatte seishûndert man ûnderfine. Dat it hert fan in Poep gjin genede ken.

Na een nacht vol van pijn en van leed. Verdreven, gescheiden van vrouwen en kinderen. Moeten zeshonderd man ondervinden: Het hart van een mof heeft van genade geen weet.

By iepene groppen moatte hja bûge. (Och, hie hjir har grêf mar wêze mocht!). Mar hja wurde yn ’e spoarweinen loege. En as slachtryp fé nei Dútsklân brocht.

Gebogen staan ze bij de haastig gegraven gracht. (Ach, een laatste rustplaats is hun hier niet gegeven) Maar zij worden spoorwagons in gedreven. En als slachtvee naar Duitsland gebracht.

De froulju en bern dy ’t efterbliuwe. Har eagen binne fan fortriet omtrint blyn. Mar de wrede boalen komme en driuwe. Har ’t doarp út en de heide yn.

De vrouwen en kinderen die achterblijven. Hun ogen zijn van verdriet bijna blind. Maar de wrede beulen komen en drijven. Hen het dorp uit, de heide op, belaagd door de wind.

En as hja dêr op ’e romte steane. Mei oars neat as hwat hja oan ’t lichem ha. En hja sjogge om – o God, dêr fleane. De flammen al wyld oan ’e himel ta.v.

En als zij daar in de wijde ruimte staan.Met als enig bezit hun lijfdracht slechts aan. Zien zij, o God, onthutst en door smart verscheurd. De hemel door grijpgrage vlammen rood gekleurd.

As skiep sûnder hoeder, fordreaun en jage. Stean hja to heukerjen yn it lân. Hoe kin dit in earm minskehert drage: De manlju nei Dútsklân en Putten yn brân!.

Als schapen zonder hoeder, opgejaagd, verdreven, verlamd, Staan zij daar op de hei, verstomd, ontzet, geslagen. Hoe kan een mensenhart dit alles verdragen, De mannen naar Duitsland, Putten in brand.

O Christiansen, o Fryslâns skande. Hwat ha dy dy froulju en bern misdien. Hoe hastû, mei divel en hel yn ’e mande. Dit beestige grouwelstik bistien!.

O Christiansen, o schande van Friesland. Wat hebben die vrouwen en kinderen jou misdaan. Hoe heb je met duivel en hel als bondgenoot aan je kant. Dit beestachtige, gruwelijke werk gedaan

Mar op achttsjin april fan ’t jier 45. In bliere sinnige foarjiersmoarn. Kaem de earste tank fan it Britske leger. Yn it toheistere Putten oan.

Maar in vijfenveertig, op 18 april. Op een mooie, zonnige voorjaarsmorgen. Kwam als eerste een tank van de Britse armee.Het gehavende Putten de vrijheid bezorgen.

Doe fetten de froulju mei soannen en dochters. Nei alle illinde wer nije moed. Hja weauwen wol bliid nei dy krigele fjochters. Us lân is frij, nou komt alles wer goed.

Toen hervonden, met dochters en zonen, Na alle ellende de vrouwen hun moed. Zij wuifden toch blij naar die vermetele vechters. Ons vaderland vrij, nu komt alles weer goed!

Op dy iene tank folgen hûnderten oaren. Forware krigers, oerdutsen mei rom – Ja, de flaggen en unifoarmen foroaren. Mar ir manfolk fan Putten kaem net werom.

Op die ene tank volgden honderden andere. Verweerde krijgers, overladen met roem en eer. Ja, de vlaggen en uniformen veranderden, Maar de mannen van Putten keerden nooit weer.

In Ingelsk ofsier moast it einlings fortelle. En de keardel krige it der sels by to kwea: De Poep hie syn skea op ûnskuldigen forhelle. Seishûndert man stoaren in wrede dea.

Een Engelse officier kreeg het bijna te kwaad. Toen hij moest vertellen over die gruw’lijke daad. Hoe de mof zijn schade wreed had gewroken, Zeshonderd man moesten dat met de dood bekopen.

En net ien hat doe mear hwat sizze doaren. En stil hong tusken de bosken de wyn. En dêrboppe by de himelske koaren. Dêr holden Gods ingels har lofsang yn.                     uit de de bundel "Samle Fersen"                              Fedde Schurer. 1898-1968

Niemand durfde meer iets te zeggen. Roerloos hing tussen de bossen de wind. En bij de hemelse koren daarboven. Hielden Gods engelen hun lofzang ademloos in.

Workum (Fryslân), november 2004
Vertaald en bewerkt voor Dirk Nijenhuis, door Jan Pieter Dykstra Hzn.